تصرف عدوانی زمانی مطرح میشود که شخصی بدون رضایت و اجازه متصرف قبلی، ملکی را که در اختیار و تصرف او بوده، از تصرف وی خارج کند. در دعوای تصرف عدوانی، موضوع اصلی تصرف قبلی خواهان و خارج شدن ملک از تصرف او بدون رضایت و مجوز قانونی است و لزوماً لازم نیست خواهان در همان مرحله مالکیت خود را اثبات کند. به همین دلیل، دعوای تصرف عدوانی با دعوای خلع ید تفاوت دارد؛ زیرا در خلع ید، اثبات مالکیت اهمیت اساسی دارد، اما در دعوای تصرف عدوانی، سابقه تصرف نیز نقش مهمی دارد.
برای مثال، اگر شخصی زمینی را برای مدت مشخصی در اختیار داشته باشد و فرد دیگری بدون اجازه وارد ملک شود، آن را تصرف کند یا مانع استفاده متصرف قبلی از ملک شود، در صورت وجود سایر شرایط قانونی، امکان طرح دعوای رفع تصرف عدوانی وجود دارد. این دعوا میتواند درباره املاک مسکونی، زمین، باغ و سایر اموال غیرمنقول مطرح شود.
برای طرح دعوای تصرف عدوانی، خواهان باید بتواند تصرف قبلی خود را اثبات کند و نشان دهد که ملک بدون رضایت او و به صورت عدوانی از تصرفش خارج شده است. اسنادی مانند قرارداد، اجارهنامه، قبوض، مدارک مربوط به پرداخت هزینههای ملک، شهادت شهود، گزارشهای قانونی، تأمین دلیل و سایر مدارک و قرائن مرتبط با سابقه تصرف میتوانند با توجه به شرایط پرونده مورد استناد قرار گیرند.
شکایت یا دعوای تصرف عدوانی بسته به نوع پرونده میتواند از مسیر حقوقی یا در شرایطی از مسیر کیفری پیگیری شود. در دعوای حقوقی، شخص متصرف میتواند با ثبت دادخواست رفع تصرف عدوانی و ارائه مدارک و دلایل مربوط به سابقه تصرف و تصرف عدوانی طرف مقابل، موضوع را از طریق مرجع صالح پیگیری کند. در صورت احراز شرایط قانونی، دادگاه میتواند حکم به رفع تصرف عدوانی صادر کند و متصرف عدوانی را از ملک خارج نماید.
یکی از نکات مهم در این نوع پروندهها، سرعت اقدام است؛ زیرا ممکن است با گذشت زمان، جمعآوری مدارک مربوط به سابقه تصرف دشوارتر شود یا وضعیت ملک تغییر کند. همچنین در برخی شرایط قانونی، امکان درخواست دستور موقت برای جلوگیری از ادامه عملیات یا اقدامات طرف مقابل نیز وجود دارد.
بنابراین، اگر فردی ملک شما را بدون اجازه تصرف کرده یا شما را از تصرف ملکی که پیش از آن در اختیار داشتهاید خارج کرده است، میتوانید با جمعآوری مدارک مربوط به سابقه تصرف و بررسی شرایط پرونده، برای طرح دعوای رفع تصرف عدوانی اقدام کنید. از آنجا که تفاوت میان تصرف عدوانی، مزاحمت، ممانعت از حق و خلع ید در نحوه طرح دعوا و شرایط اثبات اهمیت زیادی دارد، انتخاب عنوان صحیح دعوا و ارائه مدارک مناسب میتواند تأثیر زیادی در نتیجه پرونده داشته باشد.