اگر فردی از شما پولی قرض گرفته باشد یا به هر دلیل دیگری به شما بدهکار باشد و با وجود رسیدن موعد پرداخت، از بازگرداندن وجه خودداری کند، میتوانید از طریق قانونی برای مطالبه طلب خود اقدام کنید. اولین قدم در این شرایط، بررسی و جمعآوری مدارکی است که وجود بدهی را اثبات میکند. قرارداد کتبی، رسید پرداخت، فیش واریز وجه، چک یا سفته، اقرار بدهکار، پیامها و مکاتبات میان طرفین و سایر اسناد و مدارکی که نشان دهد مبلغی به شخص پرداخت شده و وی موظف به بازگرداندن آن بوده است، میتواند در اثبات طلب مورد استفاده قرار گیرد.
در صورتی که بدهکار با وجود مطالبه وجه همچنان از پرداخت بدهی خودداری کند، طلبکار میتواند با توجه به مبلغ و نوع طلب، دعوای مطالبه وجه را از طریق مرجع صالح مطرح کند. در جریان رسیدگی، خواهان باید وجود طلب و میزان آن را با استفاده از مدارک و دلایل قانونی اثبات کند. اگر دادگاه پس از بررسی مدارک، بدهکار را محکوم کند، وی موظف به پرداخت مبلغ بدهی خواهد بود.
یکی از اقدامات مهمی که طلبکار میتواند در شرایط مناسب انجام دهد، درخواست تأمین خواسته است. تأمین خواسته میتواند با هدف جلوگیری از انتقال یا مخفی کردن اموال بدهکار مطرح شود تا در صورت وجود شرایط قانونی، اموال وی تا میزان طلب توقیف شود. این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت دارد که طلبکار نگران باشد بدهکار اموال خود را منتقل کند یا امکان دسترسی به اموال او در آینده دشوار شود.
پس از صدور حکم قطعی و آغاز عملیات اجرایی نیز در صورت خودداری بدهکار از پرداخت، میتوان از طریق اجرای احکام برای شناسایی و توقیف اموال وی اقدام کرد. حسابهای بانکی، خودرو، ملک و سایر اموالی که از نظر قانونی قابلیت توقیف داشته باشند، ممکن است در حدود مقررات برای وصول طلب مورد استفاده قرار گیرند. البته برخی اموال تحت عنوان مستثنیات دین، در شرایط قانونی قابل توقیف نیستند و تشخیص آن به وضعیت پرونده و مقررات مربوط بستگی دارد.
اگر بدهکار واقعاً توانایی مالی پرداخت بدهی را نداشته باشد، ممکن است درخواست اعسار از پرداخت محکومبه و تقسیط بدهی را مطرح کند. در این حالت، دادگاه با بررسی وضعیت مالی، درآمد، داراییها و شرایط زندگی بدهکار درباره پذیرش اعسار و نحوه پرداخت بدهی تصمیمگیری میکند. بنابراین صدور حکم تقسیط به معنای از بین رفتن اصل بدهی نیست و بدهکار همچنان موظف است بدهی خود را مطابق حکم صادرشده پرداخت کند.
در نتیجه، اگر بدهکار پول شما را پس نمیدهد، ابتدا باید مدارک مربوط به طلب را جمعآوری و وضعیت حقوقی بدهی را بررسی کنید و سپس، در صورت نیاز، از طریق طرح دعوای مطالبه وجه و اقدامات قانونی مانند تأمین خواسته و اجرای حکم برای وصول طلب اقدام کنید. نوع اقدام مناسب به عواملی مانند مبلغ بدهی، وجود یا نبود قرارداد، نحوه پرداخت پول، داشتن چک یا سفته و وضعیت مالی بدهکار بستگی دارد؛ بنابراین بررسی دقیق مدارک پرونده میتواند در انتخاب بهترین روش برای وصول طلب اهمیت زیادی داشته باشد.