اگر فردی اقدام به جعل سند کرده باشد یا از یک سند جعلی برای تضییع حقوق شخص دیگری استفاده کند، امکان پیگیری موضوع از طریق مراجع قانونی وجود دارد. جعل سند میتواند در اسناد رسمی یا عادی اتفاق بیفتد و بسته به نوع سند، نحوه جعل و شرایط استفاده از آن، موضوع میتواند آثار کیفری و حقوقی متفاوتی داشته باشد. بنابراین اگر شخصی متوجه شود سندی به نام او جعل شده یا سند جعلی علیه او مورد استفاده قرار گرفته است، بهتر است در اولین فرصت مدارک و مستندات مربوط به موضوع را جمعآوری و برای بررسی قانونی اقدام کند.
برای شکایت از جعل سند، ابتدا باید مشخص شود دقیقاً چه سندی جعل شده، چه کسی آن را تهیه یا استفاده کرده و جعل به چه شکل انجام شده است. مدارکی مانند اصل سند، تصویر سند مورد اختلاف، قراردادها، رسیدها، پیامها و سایر اسناد مرتبط میتوانند در بررسی موضوع اهمیت داشته باشند. در صورتی که اصل سند در اختیار شاکی نباشد، باید اطلاعات و مستندات موجود درباره آن ارائه شود تا امکان بررسی بیشتر فراهم شود.
در پروندههای مربوط به جعل، موضوع تشخیص اصالت سند اهمیت زیادی دارد. در صورتی که سند مورد اختلاف باشد، ممکن است برای بررسی اصالت آن از نظر کارشناسی استفاده شود. کارشناس میتواند مواردی مانند دستخط، امضا، مهر، نوشته، الحاقات یا سایر ویژگیهای سند را بررسی کند. البته تشخیص نهایی مسئولیت کیفری شخص و احراز وقوع جرم، بر عهده مرجع قضایی رسیدگیکننده است و نظریه کارشناسی نیز در چارچوب پرونده مورد بررسی قرار میگیرد.
پس از تنظیم و ثبت شکایت، پرونده برای انجام تحقیقات و بررسی ادعاهای مطرحشده در مسیر قانونی قرار میگیرد. در جریان رسیدگی ممکن است از طرفین توضیح خواسته شود، مدارک بررسی شوند و در صورت نیاز موضوع برای کارشناسی ارجاع شود. اگر جعل در ارتباط با یک پرونده حقوقی یا معامله نیز باشد، ممکن است علاوه بر شکایت کیفری، اقدامات حقوقی مرتبط با سند یا معامله نیز ضرورت پیدا کند.
نکته مهم این است که صرف ادعای جعلی بودن یک سند برای اثبات جرم کافی نیست و باید موضوع با مدارک و دلایل قابل بررسی پیگیری شود. همچنین در پروندههایی که سند جعلی برای انتقال مال، انجام معامله، دریافت وجه یا ایجاد تعهد مورد استفاده قرار گرفته است، باید علاوه بر اصل جعل، آثار و اقدامات انجامشده بر اساس آن سند نیز مورد توجه قرار گیرد.
اگر سند رسمی یا عادی مورد جعل قرار گرفته و این موضوع میتواند موجب از بین رفتن حقوق مالی یا قانونی فرد شود، بهتر است پیش از هرگونه اقدام، مدارک پرونده توسط وکیل بررسی شود. وکیل میتواند با توجه به نوع سند، نحوه جعل، شخص یا اشخاص مرتبط و آثاری که سند جعلی ایجاد کرده است، درباره نحوه طرح شکایت و اقدامات حقوقی یا کیفری مرتبط راهنمایی ارائه کند.